STARY ZAMEK

Stary zamek

Grodzieński Stary zamek w 1967 r. został ogłoszony jako historyczno-archeologiczny rezerwat „Góra Zamkowa”. W jego pałacu (zabytek architektury Renesansu, zbudowany dla króla Stefana Batorego w latach 1580-tych) znajdują się ekspozycje muzealne, które opowiadają o wydarzeniach z historii Białorusi i naturze Kraju nad Niemnem. Oddzielny obiekt stanowi archeologiczny pawilion  z ruinami Cerkwi dolnej – pomnika grodzieńskiej szkoły architektonicznej XII wieku.

Widok na Stary Zamek

Stary zamek został wzniesiony dla króla Stefana Batorego na ruinach starożytnego zamku Górnego. Architektem był Santi Gucci z Florencji. Od zniszczonych przez czas budynków z epoki wielkiego księcia Witolda, do przebudowy została wykorzystana dolną część murów obronnych, resztki wieży, a także fundamenty i ściany pałacu książęcego. Budowlani przewidzieli wszystko: i przekształcenie zamku w królewską rezydencję i udoskonalenie systemu obronnego.Możliwe, że w pracach brał udział znany fortyfikator Rudolfino de Camerino.

W zamku już dominował pałac w stylu renesansowym. Na parterze miał dziesięć pomieszczeń, gdzie znajdowały się arsenał, kancelaria, skarbiec i inne służby pałacowe. Pierwsze piętro zajmowały królewskie pokoje – sale reprezentacyjne i mieszkalne, połączone w typową pałacową amfiladę. Na drugim piętrze znajdował się strych. Połączenia między piętrami nie było, każdy z nich miał osobne wejścia. W centrum głównego frontu znajdowały się główne schody, które prowadziły na pierwsze piętro do królewskich pokoi. Wejście na parter było obok wielkich schodów, a na drugie – w północnym końcu.

Elewacje i frontony pałacu ozdobiały szaro-białe sgraffito w postaci roślinnego-geometrycznego ornamentu z motywami heraldyki. Wyrazistą sylwetkę pałacu nadawał wysoki stromy dach, kamienne parapety i wysokie kominy. O jego pierwotnej formie można sądzić po rycinie, którą wykonał w 1600 roku Tomasz Makowski.

Grodna, 1600
Tomasz Makowski, grawerowanie

Podczas wojny Rzeczpospolitej z Rosją w połowie XVII wieku pałac został znacznie uszkodzony. Po przebudowie zyskał bardziej barokowy wygląd. Pałac nadal pełnił funkcę prowincjalnej rezydencji królewskiej, a do tego stał się miejscem przeprowadzenia sejmów generalnych Rzeczypospolitej, które odbyły się tu w latach 1678, 1688 i 1699. Po zniszczeniach spowodowanych Wojną Północną i pożarem 1735 roku, pałac był ponownie odbudowany. Saski architekt Karol Fryderyk Pöppelmann zrobił zasadniczą przebudowę: zewnętrzne schody zmienił na wewnętrzne, usunął attyk oraz zmniejszył okna. Budowę więńczył czterospadowy dach. Tu mieściła się część królewskiego dworu i  służby gospodarcze. Dalsze uproszczenie architektury pałacu nastąpiło w XIX wieku, kiedy z elewacji ostatecznie zniknąłi zdobienia. W ciągu ponad 120 lat Stary zamek należał do rosyjskiego resortu wojskowego, a w 1924 roku został przekazany muzeum.